Στις ακτές της Αλβανίας, εκεί όπου σχεδιάζονται πολυτελή ξενοδοχεία και μεγάλες τουριστικές επενδύσεις, πολλές οικογένειες εξακολουθούν να αναζητούν κάτι βασικό: ένα έγγραφο που να κατοχυρώνει την περιουσία τους. Για τους Έλληνες της Χειμάρρας, της Σβέρνιτσας και της Νάρτας, η γη συνδέεται με το σπίτι, την οικογενειακή μνήμη και την παρουσία τους στον τόπο. Περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, το ιδιοκτησιακό παραμένει ανοιχτή πληγή — όχι μόνο για την ελληνική κοινότητα, αλλά και για πολλούς άλλους πολίτες της χώρας.
Μια παραλία πίσω από συρματοπλέγματα
Στην παραλία Πόρτο Νόβο, κοντά στη Σβέρνιτσα, η τοποθέτηση περίφραξης προκάλεσε κινητοποιήσεις κατοίκων και αλληλέγγυων από άλλες περιοχές της Αλβανίας. Οι κάτοικοι κατήγγειλαν ότι αποκλείονταν τόσο από τη θάλασσα όσο και από εκτάσεις που θεωρούν οικογενειακή περιουσία. Ένας ομογενής περιέγραψε βίαιη επίθεση όταν επιχείρησε να ζητήσει εξηγήσεις, μπροστά στη γυναίκα και στο παιδί του. Το συρματόπλεγμα τελικά απομακρύνθηκε, όμως η ελεύθερη πρόσβαση στην παραλία δεν έλυσε τη διαμάχη για την κυριότητα της γης.
Τα χαρτιά που δεν εξασφαλίζουν ιδιοκτησία
Πίσω από τις σημερινές συγκρούσεις βρίσκεται και ο τρόπος διανομής της αγροτικής γης μετά το κομμουνιστικό καθεστώς. Ο νόμος 7501 του 1991 δεν προέβλεπε απλώς επιστροφή των κτημάτων στους προηγούμενους ιδιοκτήτες. Η κατανομή συνδεόταν με τις οικογένειες που κατοικούσαν στις περιοχές και τον αριθμό των μελών τους. Έτσι δημιουργήθηκαν αντικρουόμενες διεκδικήσεις ανάμεσα σε παλιούς ιδιοκτήτες και νέους δικαιούχους. Σήμερα, κάτοικοι δηλώνουν ότι διαθέτουν έγγραφα παραχώρησης ή δικαστικές αποφάσεις, αλλά εξακολουθούν να μην έχουν ολοκληρωμένους, καταχωρισμένους τίτλους.
Δεκαετίες αναμονής στα δικαστήρια
Οι προσωπικές ιστορίες δείχνουν το μέγεθος του προβλήματος. Κάτοικος περιγράφει ότι προσπαθεί επί είκοσι χρόνια να αποκτήσει τίτλο για σπίτι που έχτισε ο ίδιος. Σε άλλες περιπτώσεις, υποθέσεις μεταφέρονται ανάμεσα σε δικαστήρια που δηλώνουν αναρμόδια. Στη Σβέρνιτσα, κάτοικοι πέτυχαν το 2013 πρωτόδικη ακύρωση διοικητικών πράξεων που αναγνώριζαν επίμαχες εκτάσεις σε άλλον διεκδικητή, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία σε δεύτερο βαθμό. Η δικαστική αναμονή κρατά ολόκληρες οικογένειες σε αβεβαιότητα, ακόμη και όταν έχουν ήδη δικαιωθεί σε ένα στάδιο.
Οι μεγάλες επενδύσεις συναντούν τις παλιές διεκδικήσεις
Τα τουριστικά σχέδια για τη νήσο Σάσωνα και την απέναντι ακτή έχουν προσελκύσει ισχυρά διεθνή συμφέροντα. Ωστόσο, η δημόσια γη του νησιού αποτελεί διαφορετική περίπτωση από τις παραθαλάσσιες εκτάσεις όπου υπάρχουν ιδιωτικές διεκδικήσεις. Για επίμαχη έκταση στη Σβέρνιτσα αναφέρεται αγοραπωλησία ύψους 110 εκατομμυρίων ευρώ. Η κυβερνητική θέση είναι ότι πρόκειται για ιδιωτική συναλλαγή και ότι οι διαφωνίες κρίνονται δικαστικά. Οι κάτοικοι, αντίθετα, επιμένουν ότι η πώληση αφορά κτήματα των οικογενειών τους.
Τι κρύβεται πίσω από τον όρο «μαφία της γης»
Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν πλαστογραφήσεις εγγράφων, πιέσεις για μεταβίβαση περιουσιών και πωλήσεις από πληρεξούσιους δικηγόρους χωρίς σχετική εντολή. Περιγράφονται ακόμη περιπτώσεις όπου δικαιώματα σε ορεινά κτήματα εμφανίζονται να «μετακινούνται» σε παραθαλάσσιες θέσεις. Πρόκειται για καταγγελίες που χρειάζονται ξεχωριστό έλεγχο και τεκμηρίωση, όχι για συλλήβδην απόδειξη παρανομίας κάθε επένδυσης. Αντίστοιχα, ισχυρισμοί περί συγκεκριμένης κυβερνητικής μεσολάβησης στην επίμαχη αγοραπωλησία δεν επιβεβαιώθηκαν από ανεξάρτητες πηγές.
Τουριστική άνθηση με δύσκολα ερωτήματα
Η ανάπτυξη είναι ορατή: μεταξύ 2021 και 2023, τα ξενοδοχειακά καταλύματα στην Αλβανία αυξήθηκαν κατά 44%, ενώ τα τουριστικά έσοδα του 2024 έφτασαν τα πέντε δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, διατυπώνονται ανησυχίες για υπερδόμηση, αλλοίωση του τοπίου και πιθανή διοχέτευση παράνομων κεφαλαίων στις κατασκευές. Η ύπαρξη τέτοιων ανησυχιών δεν αποδεικνύει την προέλευση των χρημάτων κάθε έργου. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη για διαφάνεια στους τίτλους, στις συναλλαγές και στις άδειες.
Γλώσσα, καθημερινότητα και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις
Στη Νάρτα και στη Σβέρνιτσα, οι κάτοικοι διατήρησαν την ελληνική γλώσσα, τη θρησκεία και τις παραδόσεις τους, παρά τις πιέσεις που περιγράφουν από την περίοδο του καθεστώτος. Σήμερα αντιμετωπίζουν και σοβαρά προβλήματα ύδρευσης. Ορισμένοι τα συνδέουν με την καταγωγή τους, κάτι που η κυβέρνηση απορρίπτει, επισημαίνοντας ότι αντίστοιχες δυσκολίες υπάρχουν και αλλού. Στο περιουσιακό, οι αρμόδιες υπηρεσίες αναφέρουν πρόοδο στις εγγραφές και στην ψηφιοποίηση. Οι δεσμεύσεις που παρουσιάζονται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πορείας προβλέπουν ολοκλήρωση της πρώτης εγγραφής έως το 2028 και απόδοση τίτλων έως το 2030. Για τους κατοίκους, το ουσιαστικό ζητούμενο παραμένει απλό: να γνωρίζουν με ασφάλεια ποια γη τους ανήκει.
Γνωρίζατε αυτές τις πτυχές του περιουσιακού στην Αλβανία; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στον ιστότοπό μας για περισσότερα σχετικά θέματα.