Στις 25 Απριλίου 1945, Αμερικανοί και Σοβιετικοί στρατιώτες συναντήθηκαν στον Έλβα, κοντά στο Τόργκαου της Γερμανίας. Αντάλλαξαν ποτά, αγκαλιές και υποσχέσεις για έναν κόσμο χωρίς νέους πολέμους. Λίγες εβδομάδες αργότερα, όμως, Βρετανοί επιτελείς εξέταζαν ένα εντελώς διαφορετικό ενδεχόμενο: μια επίθεση εναντίον του μέχρι τότε σοβιετικού συμμάχου. Το σχέδιο δεν εφαρμόστηκε ποτέ. Η ύπαρξή του, ωστόσο, δείχνει πόσο γρήγορα η κοινή νίκη μπορούσε να δώσει τη θέση της στην αντιπαράθεση.
Η Πολωνία πίσω από τους πανηγυρισμούς
Στις 8 Μαΐου, το Λονδίνο γιόρταζε τη νίκη στην Ευρώπη. Ο Winston Churchill, όμως, ανησυχούσε για την Πολωνία, τη χώρα για την οποία η Βρετανία είχε μπει στον πόλεμο το 1939. Ο Joseph Stalin είχε υποσχεθεί ελεύθερες εκλογές στη Γιάλτα, αλλά στη Βαρσοβία είχε εγκατασταθεί κυβέρνηση επιλεγμένη από τη Μόσχα. Παράλληλα, δεκαέξι ηγέτες της πολωνικής αντίστασης είχαν συλληφθεί, αφού προσκλήθηκαν σε υποτιθέμενες φιλικές συνομιλίες. Για τον Churchill, η μεταπολεμική ειρήνη αποκτούσε ήδη ανησυχητικά χαρακτηριστικά.
Το σχέδιο με το αποκαλυπτικό όνομα
Στις 22 Μαΐου 1945, οι Βρετανοί στρατιωτικοί σχεδιαστές είχαν συντάξει την επιχείρηση «Αδιανόητο». Στόχος της ήταν να επιβάλει στη Σοβιετική Ένωση τη βούληση των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ενδεχομένως για μια δίκαιη διευθέτηση του πολωνικού ζητήματος. Η υποθετική ημερομηνία επίθεσης ήταν η 1η Ιουλίου. Έως 47 βρετανικές και αμερικανικές μεραρχίες θα χτυπούσαν κοντά στη Δρέσδη, επιχειρώντας να αναγκάσουν τον Stalin να διαπραγματευτεί. Το κρίσιμο πρόβλημα ήταν ότι ένας περιορισμένος στόχος δεν εξασφάλιζε έναν περιορισμένο πόλεμο.
Οι Γερμανοί ξανά με όπλα
Η πιο ανησυχητική πρόβλεψη αφορούσε τη χρησιμοποίηση έως δέκα γερμανικών μεραρχιών, που θα συγκροτούνταν από αφοπλισμένους στρατιώτες. Μόλις λίγες εβδομάδες μετά την αποκάλυψη των στρατοπέδων συγκέντρωσης, άνδρες που είχαν υπηρετήσει τον Hitler θα μπορούσαν να επανεξοπλιστούν ως σύμμαχοι της Δύσης. Ο Churchill παραδέχθηκε αργότερα ότι είχε προτείνει να καθυστερήσει η καταστροφή κατασχεμένων γερμανικών όπλων. Επιπλέον, το σχέδιο προϋπέθετε πλήρη δημόσια υποστήριξη σε κοινωνίες που μόλις πανηγύριζαν το τέλος των μαχών.
Η αριθμητική που σταμάτησε την επίθεση
Οι στρατιωτικές εκτιμήσεις ήταν αποθαρρυντικές. Στη συνολική σύγκριση δυνάμεων, οι δυτικοί Σύμμαχοι διέθεταν 80 μεραρχίες πεζικού έναντι 228 σοβιετικών και 23 τεθωρακισμένες έναντι 36. Στα μαχητικά και αεροσκάφη υποστήριξης εδάφους, η σοβιετική υπεροχή πλησίαζε το δύο προς ένα. Η Δύση υπερτερούσε στα στρατηγικά βομβαρδιστικά, όχι όμως αρκετά ώστε να εξασφαλίσει γρήγορη νίκη. Ο στρατάρχης Alan Brooke χαρακτήρισε την ιδέα εξωπραγματική και την επιτυχία αδύνατη. Στις αρχές Ιουνίου, η στρατιωτική ηγεσία απέρριψε την επίθεση. Το σχέδιο παρέμεινε υποθετική μελέτη, όχι διαταγή πολέμου, και δεν παρουσιάστηκε στους Αμερικανούς.
Αν η διαταγή είχε δοθεί
Από εδώ ξεκινά η εναλλακτική ιστορία, όχι η καταγραφή πραγματικών γεγονότων. Σε αυτό το υποθετικό σενάριο, ο Harry Truman κρατά τις αμερικανικές δυνάμεις στην Ευρώπη και εγκρίνεται η επίθεση. Οι αρχικοί βομβαρδισμοί πλήττουν γέφυρες, σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις και καύσιμα, επιτρέποντας μια πρώτη προέλαση. Στη συνέχεια, όμως, η σοβιετική αριθμητική υπεροχή οδηγεί σε αντεπίθεση. Υπάρχει και μια πικρή ειρωνεία: πολλά φορτηγά που μεταφέρουν σοβιετικούς στρατιώτες και εφόδια είναι αμερικανικής προέλευσης, παραδομένα προηγουμένως ως συμμαχική βοήθεια.
Γιατί η ατομική βόμβα δεν λύνει αυτόματα το πρόβλημα
Στην υποθετική αυτή εξέλιξη, η επιτυχημένη πυρηνική δοκιμή της 16ης Ιουλίου δεν προσφέρει άμεση διέξοδο. Η αφήγηση επισημαίνει το εξαιρετικά περιορισμένο διαθέσιμο απόθεμα, με τις πρώτες βόμβες να προορίζονται για την Ιαπωνία. Παράλληλα, η σύγκρουση στην Ευρώπη εμποδίζει τη σοβιετική επίθεση στη Μαντζουρία. Το σενάριο καταλήγει σε έναν παρατεταμένο πόλεμο και, ενδεχομένως, σε ανακωχή την άνοιξη του 1946, με διαχωριστική γραμμή στον Ρήνο. Αυτή η κατάληξη είναι εικασία, όχι βέβαιη ιστορική πρόβλεψη.
Η πραγματική πορεία προς τον Ψυχρό Πόλεμο
Στην πραγματικότητα, η επίθεση δεν έγινε. Ο Churchill έχασε τις εκλογές, το αποτέλεσμα των οποίων ανακοινώθηκε στις 26 Ιουλίου 1945, και τον διαδέχθηκε ο Clement Attlee. Τον Μάρτιο του 1946, ο Churchill περιέγραψε δημόσια το «Σιδηρούν Παραπέτασμα». Ακολούθησαν ο αποκλεισμός του Δυτικού Βερολίνου και η ίδρυση του ΝΑΤΟ το 1949. Ο φάκελος του σχεδίου άνοιξε στο κοινό το 1998, αποκαλύπτοντας πόσο νωρίς είχαν εμφανιστεί οι φόβοι μιας νέας σύγκρουσης.
Μια υπόσχεση στον Έλβα
Ο Αμερικανός στρατιώτης Joe Polowsky, που είχε συμμετάσχει στη συνάντηση στον Έλβα, επέστρεψε στο Σικάγο και εργάστηκε ως οδηγός ταξί. Κάθε 25η Απριλίου θυμόταν την υπόσχεση των στρατιωτών να αποτρέψουν μελλοντικούς πολέμους. Γνωρίζατε αυτή την ιστορία; Αν σας φάνηκε ενδιαφέρουσα, μπορείτε να τη μοιραστείτε και να εξερευνήσετε άλλα σχετικά άρθρα στον ιστότοπό μας.