Τον Φεβρουάριο του 1941, περίπου 36.000 Βρετανοί είχαν συντρίψει στη Λιβύη έναν ιταλικό στρατό σχεδόν τετραπλάσιο σε μέγεθος. Μέσα σε δύο μήνες, περίπου 130.000 Ιταλοί αιχμαλωτίστηκαν. Οι εικόνες τους έγιναν σύμβολο στρατιωτικής αποτυχίας και ενίσχυσαν το στερεότυπο ότι «οι Ιταλοί δεν ξέρουν να πολεμούν». Όμως, η ίδια ιστορία περιλαμβάνει μονάδες που αντιστάθηκαν μέχρι εξαντλήσεως. Για να καταλάβουμε αυτή την αντίφαση, χρειάζεται να ξεχωρίσουμε τις αποτυχίες της ηγεσίας από τις δυνατότητες των στρατιωτών.
Ένας πόλεμος που ξεκίνησε πολύ νωρίς
Ο Benito Mussolini υποσχόταν μια νέα Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αλλά η χώρα του δεν ήταν έτοιμη για μεγάλο πόλεμο. Οι επιχειρήσεις στην Αιθιοπία, στην Ισπανία και στην Αλβανία είχαν καταναλώσει χρήματα, όπλα και αποθέματα που δεν αναπληρώθηκαν. Το 1939, είχε ενημερώσει τον Adolf Hitler ότι η Ιταλία δεν θα ήταν έτοιμη πριν από το 1943. Ωστόσο, βλέποντας τη Γαλλία να καταρρέει, κήρυξε πόλεμο στη Βρετανία και στη Γαλλία στις 10 Ιουνίου 1940. Περίμενε λίγες εβδομάδες μαχών και μια θέση στο τραπέζι των νικητών.
Μεγάλες φιλοδοξίες, περιορισμένα μέσα
Το 1940, η Ιταλία παρήγαγε περίπου δύο εκατομμύρια τόνους χάλυβα, έναντι δεκατριών εκατομμυρίων της Βρετανίας και περισσότερων από είκοσι της Γερμανίας. Είχε ελάχιστο δικό της πετρέλαιο και εξαρτιόταν από εισαγωγές άνθρακα. Πολλά πυροβόλα προέρχονταν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ το πεζικό συχνά μετακινούνταν με τα πόδια. Το ναυτικό διέθετε σύγχρονα πλοία, αλλά όχι αεροπλανοφόρα ή ραντάρ. Οι ελλείψεις καυσίμων περιόριζαν ακόμη περισσότερο τη δράση του.
Ήττες που διαμόρφωσαν τη φήμη
Η επίθεση στις γαλλικές Άλπεις απέφερε ελάχιστα εδαφικά κέρδη, περισσότερους από 600 νεκρούς και πάνω από 2.000 περιπτώσεις κρυοπαγημάτων. Στην Ελλάδα, η εισβολή του Οκτωβρίου 1940 εξελίχθηκε σε υποχώρηση προς την Αλβανία. Στον Τάραντα, βρετανικά αεροσκάφη έθεσαν εκτός μάχης τρία θωρηκτά. Στο ακρωτήριο Ταίναρο, οι Βρετανοί αξιοποίησαν το ραντάρ για να εντοπίσουν ιταλικά πλοία τη νύχτα. Οι αποτυχίες έδειχναν ότι ο εξοπλισμός, η προετοιμασία και η διοίκηση είχαν πραγματικό κόστος.
Η καταστροφή στην έρημο δεν εξηγείται με ένα αστείο
Στην Αίγυπτο, οι Ιταλοί δημιούργησαν οχυρωμένα στρατόπεδα τόσο απομακρυσμένα μεταξύ τους, ώστε δεν μπορούσαν να αλληλοϋποστηριχθούν. Η βρετανική επιχείρηση «Πυξίδα» εκμεταλλεύτηκε αυτά τα κενά και οδήγησε στην καταστροφή της 10ης Στρατιάς. Ωστόσο, στο Μπέντα Φομ, ιταλικά πληρώματα αρμάτων επιτέθηκαν επανειλημμένα προσπαθώντας να σπάσουν τον αποκλεισμό. Απέτυχαν, αλλά η προσπάθειά τους δεν ταιριάζει με την εικόνα ενός στρατού που απλώς αρνούνταν να πολεμήσει.
Η άλλη πλευρά των ιταλικών επιχειρήσεων
Στην Κερέν, ιταλικά και αποικιακά στρατεύματα κράτησαν ορεινά περάσματα για σχεδόν δύο μήνες. Στο Μπιρ ελ Γκούμπι, η τεθωρακισμένη μεραρχία Αριέτε σταμάτησε επίθεση βρετανικής τεθωρακισμένης ταξιαρχίας. Τον Δεκέμβριο του 1941, έξι Ιταλοί καταδρομείς εισχώρησαν στο λιμάνι της Αλεξάνδρειας με επανδρωμένες τορπίλες και τοποθέτησαν εκρηκτικά κάτω από δύο βρετανικά θωρηκτά. Ο Luigi Durand de la Penne, παρότι αιχμάλωτος, προειδοποίησε πριν από την έκρηξη τον κυβερνήτη του πλοίου όπου κρατούνταν. Το 1945, ο ίδιος εκείνος κυβερνήτης τού απένειμε ιταλικό μετάλλιο ανδρείας.
Αντίσταση χωρίς αρκετά όπλα και μεταφορικά μέσα
Στο Ελ Αλαμέιν, οι αλεξιπτωτιστές της Φολγκόρε αντιμετώπισαν επανειλημμένες επιθέσεις. Όταν διατάχθηκαν να υποχωρήσουν, σχεδόν δεν είχαν οχήματα και αναγκάστηκαν να περπατήσουν. Η Αριέτε καταστράφηκε καλύπτοντας τη γερμανική υποχώρηση. Ο Erwin Rommel αναγνώρισε ότι πιθανότατα ζητούσαν από τους Ιταλούς περισσότερα από όσα επέτρεπε ο ανεπαρκής οπλισμός τους. Στη Ρωσία, περίπου 230.000 Ιταλοί βρέθηκαν στον Ντον με λίγα αντιαρματικά όπλα και ανεπαρκή χειμερινό εξοπλισμό. Περίπου 75.000 σκοτώθηκαν ή αγνοήθηκαν.
Πώς εδραιώθηκε το στερεότυπο
Οι βρετανικές νίκες πρόσφεραν ενθαρρυντικές ειδήσεις σε μια δύσκολη περίοδο και ο Τύπος τις πρόβαλε έντονα. Φυσικά κι οι εντυπωσιάκες ελληνικές νίκες δεν αφήσαν κανενα περιθώριο στους ψωροπερήφανους Ιταλούς. Παράλληλα, Γερμανοί διοικητές συχνά απέδιδαν αποτυχίες στους συμμάχους τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ιταλικές μονάδες πολέμησαν αναποτελεσματικά. Η εικόνα μιας ανίκανης χώρας συγχέει τη γενναιότητα (ή την έλειψη αυτής) των ανθρώπων με την πολιτική απόφαση να σταλούν σε έναν πόλεμο χωρίς επαρκή μέσα.
Μια διαφορετική ματιά στην ιστορία. Γνωρίζατε αυτές τις λιγότερο γνωστές πλευρές; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στον ιστότοπο για περισσότερα σχετικά ιστορικά θέματα.