Ο Πολύφημος είναι γνωστός ως ο τρομακτικός Κύκλωπας που παγίδευσε τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του στη σπηλιά του. Όμως η αρχαία παράδοση δεν τον παρουσιάζει μόνο ως ανθρωποφάγο γίγαντα. Τον δείχνει επίσης ως βοσκό, μουσικό και ερωτευμένο με τη Νηρηίδα Γαλάτεια. Μέσα από αυτές τις διαφορετικές ιστορίες εμφανίζεται μια μορφή γεμάτη αντιθέσεις: πανίσχυρος αλλά ευάλωτος στην πονηριά, άγριος αλλά ικανός να υποφέρει από ανεκπλήρωτο έρωτα.
Ένας γίγαντας έξω από τους ανθρώπινους κανόνες Ο Πολύφημος ήταν γιος του Ποσειδώνα και της νύμφης Θόωσας, κόρης του Φόρκυ. Είχε ένα μεγάλο μάτι στο μέτωπο και ζούσε σε σπηλιά, φροντίζοντας τα κοπάδια του. Στην ομηρική περιγραφή, οι Κύκλωπες δεν έχουν συνελεύσεις ή κοινούς νόμους. Κάθε οικογένεια ζει χωριστά, με τον αρχηγό της να αποφασίζει μόνος του. Η γη τούς προσφέρει καρπούς χωρίς καλλιέργεια, ενώ εκείνοι δεν διαθέτουν πλοία. Ο Πολύφημος ξεχωρίζει ακόμη και ανάμεσά τους για την απομόνωση και την αγριότητά του.
Η περιέργεια που έγινε παγίδα Ο Οδυσσέας φτάνει στη σπηλιά μαζί με δώδεκα συντρόφους. Βρίσκουν τυριά, αρνιά και κατσίκια, αλλά ο ίδιος επιμένει να περιμένουν τον οικοδεσπότη, ελπίζοντας σε δώρα φιλοξενίας. Όταν ο Πολύφημος επιστρέφει, κλείνει την είσοδο με έναν τεράστιο βράχο. Ο Οδυσσέας επικαλείται την προστασία του Δία προς τους ξένους και τους ικέτες, όμως ο Κύκλωπας απορρίπτει κάθε τέτοια υποχρέωση. Αντί για φιλοξενία, προσφέρει φρίκη: σκοτώνει και καταβροχθίζει τους επισκέπτες του, δύο κάθε φορά.
Γιατί ο Οδυσσέας δεν τον σκότωσε Ο ήρωας σκέφτεται αρχικά να χτυπήσει τον κοιμισμένο γίγαντα με το σπαθί του. Γρήγορα όμως καταλαβαίνει ότι αυτό θα καταδίκαζε και τους υπόλοιπους: κανείς τους δεν μπορεί να μετακινήσει τον βράχο της εισόδου. Χρειάζεται λοιπόν να αφήσουν τον Πολύφημο ζωντανό, αλλά να τον κάνουν ανίκανο να τους σταματήσει. Ετοιμάζουν έναν μυτερό πάσσαλο από ξύλο ελιάς και ο Οδυσσέας τού προσφέρει το δυνατό κρασί που είχε πάρει από τον Μάρωνα.
Το τέχνασμα του «Κανένα» Όταν ο Κύκλωπας ζητά το όνομά του, ο Οδυσσέας απαντά ότι λέγεται «Κανένας». Μεθυσμένος, ο Πολύφημος αποκοιμιέται και οι αιχμάλωτοι μπήγουν τον πυρακτωμένο πάσσαλο στο μοναδικό του μάτι. Οι γειτονικοί Κύκλωπες ακούνε τις κραυγές του και ρωτούν ποιος τον βλάπτει. Εκείνος απαντά πως τον χτυπά ο Κανένας, με αποτέλεσμα να φύγουν χωρίς να βοηθήσουν. Το πρωί, οι επιζώντες ξεφεύγουν κρυμμένοι κάτω από τα κριάρια, καθώς ο τυφλωμένος γίγαντας ψηλαφεί μόνο τις ράχες των ζώων.
Η αποκάλυψη που έφερε την κατάρα Η σωτηρία δεν αρκεί στον Οδυσσέα. Παρά τις προειδοποιήσεις των συντρόφων του, φωνάζει από το πλοίο το πραγματικό του όνομα. Τότε ο Πολύφημος θυμάται την προφητεία του Τήλεμου, που είχε προβλέψει την τύφλωσή του από τον Οδυσσέα. Εκτοξεύει βράχους προς το καράβι και ζητά από τον Ποσειδώνα να εμποδίσει την επιστροφή του ήρωα. Αν εκείνος είναι γραφτό να γυρίσει, εύχεται να φτάσει αργά, μόνος, με ξένο πλοίο και να βρει συμφορές στο σπίτι του. Ο πατέρας του ακούει την προσευχή.
Ο απρόσμενος ρόλος του ερωτευμένου Σε άλλες αρχαίες αφηγήσεις, ο Πολύφημος αγαπά τη Γαλάτεια και προσπαθεί να την κερδίσει με τραγούδια, μουσική και δώρα. Της υπόσχεται γάλα, τυριά και μικρά ζώα, ενώ παραμελεί ακόμη και το κοπάδι του. Στον Θεόκριτο αναγνωρίζει ότι η εμφάνισή του μπορεί να την απομακρύνει, αλλά προβάλλει τον πλούτο και τη μουσική του ικανότητα. Το τραγούδι γίνεται παρηγοριά για τον έρωτά του, μια ιδέα που συναντάται και στον Καλλίμαχο. Οι παραδόσεις διαφέρουν: απόσπασμα που αποδίδεται στον Βακχυλίδη αναφέρει ακόμη και έναν γιο τους, τον Γάλατο.
Η ζήλια και το τέλος του Άκη Στην αφήγηση του Οβίδιου, η Γαλάτεια αγαπά τον δεκαεξάχρονο Άκη και αποστρέφεται τον Κύκλωπα. Ο έρωτας κάνει αρχικά τον Πολύφημο να περιποιείται την εμφάνισή του και να περιορίζει την αγριότητά του. Όταν όμως βλέπει τους δύο αγαπημένους μαζί, η ζήλια κυριαρχεί. Ρίχνει έναν τεράστιο βράχο και συνθλίβει τον νεαρό. Η Γαλάτεια καταφέρνει να τον μεταμορφώσει σε ποταμό. Έτσι, δίπλα στον γίγαντα που νικήθηκε από ένα τέχνασμα, διατηρείται και η εικόνα ενός ερωτευμένου που επιστρέφει στη βία όταν απορρίπτεται.
Μια μυθολογική μορφή με πολλές όψεις Γνώριζες αυτή την πλευρά του Πολύφημου; Αν βρήκες την ιστορία ενδιαφέρουσα, μπορείς να τη μοιραστείς και να περιηγηθείς στον ιστότοπο για περισσότερα σχετικά κείμενα.