Ένα ξαφνικό φύσημα του ανέμου, μια ανεξήγητη εξαφάνιση, ένα γεύμα που χάνεται πριν προλάβει κανείς να το αγγίξει. Στην ελληνική μυθολογία, όλα αυτά μπορούσαν να συνδεθούν με τις Άρπυιες, τα φτερωτά πλάσματα που άρπαζαν ανθρώπους και πράγματα από τη γη. Άλλοτε παρουσιάζονται ως γοργές, όμορφες κόρες και άλλοτε ως αποκρουστικά όντα με σώμα πουλιού. Οι διαφορετικές αφηγήσεις διατηρούν, ωστόσο, ένα κοινό χαρακτηριστικό: την τρομακτική ταχύτητα με την οποία εμφανίζονταν και εξαφανίζονταν.
Οι άνεμοι που αποκτούσαν μορφή Στα ομηρικά έπη, οι Άρπυιες συνδέονται με τους ορμητικούς ανέμους της θύελλας. Όταν κάποιος χανόταν χωρίς να είναι γνωστή η τύχη του, μπορούσε να ειπωθεί ότι τον είχαν αρπάξει εκείνες. Η σύνδεση αυτή εμφανίζεται και στην περίπτωση του απόντος Οδυσσέα. Δεν ήταν, λοιπόν, απλώς τέρατα που προκαλούσαν φόβο, αλλά και μυθικές μορφές μέσα από τις οποίες περιγραφόταν μια ξαφνική, ανεξήγητη απώλεια. Ως «σκυλιά του Δία», μπορούσαν επίσης να υπηρετούν τη θεϊκή τιμωρία.
Μια οικογένεια με πολλές παραλλαγές Σύμφωνα με τον Ησίοδο, οι Άρπυιες ήταν κόρες του Θαύμαντα και της Ωκεανίδας Ηλέκτρας, αδελφές της Ίριδας. Ονομάζονταν Αελλώ και Ωκυπέτη και πετούσαν τόσο γρήγορα όσο οι άνεμοι και τα πουλιά. Άλλες πηγές αναφέρουν διαφορετικά ονόματα, όπως Ποδάργη και Κελαινώ, ενώ ο αριθμός τους άλλοτε είναι δύο και άλλοτε τρεις. Διαφέρει ακόμη και η καταγωγή τους. Οι παραλλαγές αυτές χρειάζεται να διαβάζονται χωριστά, όχι σαν λεπτομέρειες μιας ενιαίας, σταθερής ιστορίας.
Από τις όμορφες κόρες στα τρομακτικά πτηνά Η εμφάνισή τους δεν περιγράφεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Ο Ησίοδος μιλά για φτερωτές κόρες με όμορφα μαλλιά. Σε άλλες περιγραφές, όμως, η εικόνα γίνεται πολύ πιο σκοτεινή: γυναικείο πρόσωπο, σώμα πουλιού και μεγάλα νύχια, μαζί με όψη εξαντλημένη από την πείνα. Στην Αινειάδα, η παρουσία τους συνοδεύεται από αποκρουστική δυσοσμία. Έτσι, η ταχύτητα παραμένει βασικό γνώρισμά τους, αλλά πλαισιώνεται πλέον από την ακαθαρσία και την αχόρταγη όρεξη.
Το μαρτύριο του Φινέα Η πιο γνωστή ιστορία τους αφορά τον τυφλό μάντη Φινέα. Στην αφήγηση του Απολλώνιου του Ρόδιου, ο Δίας τον τιμωρεί επειδή αποκαλύπτει στους ανθρώπους τα θεϊκά σχέδια. Κάθε φορά που του προσφέρουν φαγητό, οι Άρπυιες ορμούν και το αρπάζουν από τα χέρια και το στόμα του. Όσα υπολείμματα αφήνουν μυρίζουν τόσο άσχημα, ώστε είναι σχεδόν αδύνατον να φαγωθούν. Το μαρτύριό του δεν είναι μόνο η πείνα: η ελάχιστη τροφή που απομένει τον κρατά ζωντανό, παρατείνοντας την τιμωρία του.
Η καταδίωξη από τους Βορεάδες Η ελπίδα φτάνει με τους Αργοναύτες. Ο Φινέας ζητά να απαλλαγεί από τις Άρπυιες και προσφέρεται να τους καθοδηγήσει στο ταξίδι τους. Την αποστολή αναλαμβάνουν ο Ζήτης και ο Κάλαϊς, οι φτερωτοί γιοι του Βορέα. Μόλις τα πλάσματα εμφανίζονται στο τραπέζι, εκείνοι τα καταδιώκουν στον αέρα. Κατά τον Απολλώνιο, η Ίριδα σταματά την καταδίωξη και ορκίζεται ότι οι Άρπυιες δεν θα ενοχλήσουν ξανά τον Φινέα. Η επιστροφή των αδελφών συνδέεται με την ονομασία των Στροφάδων. Άλλες παραδόσεις δίνουν διαφορετικό τέλος, ακόμη και τον θάνατο των Αρπυιών.
Η απειλή προς τον Αινεία Στην Αινειάδα, οι Άρπυιες συναντούν τον Αινεία και τους συντρόφους του στις Στροφάδες. Οι Τρώες σφάζουν ζώα για να φάνε, αλλά τα φτερωτά πλάσματα επιτίθενται και μολύνουν το γεύμα. Όταν επιχειρούν να τα αντιμετωπίσουν με όπλα, διαπιστώνουν ότι τα χτυπήματα δεν τα τραυματίζουν. Η Κελαινώ τούς προφητεύει πως, πριν οχυρώσουν την πόλη που τους έχει υποσχεθεί η μοίρα, θα υποφέρουν από τόσο μεγάλη πείνα ώστε θα αναγκαστούν να φάνε ακόμη και τα τραπέζια τους.
Μητέρες θαυμαστών αλόγων Μια λιγότερο τρομακτική πλευρά τους συνδέεται με τα γρήγορα άλογα των ηρώων. Στην Ιλιάδα, η Ποδάργη και ο Ζέφυρος είναι οι γονείς του Ξάνθου και του Βαλίου, των αθάνατων αλόγων του Αχιλλέα. Άλλες πηγές συνδέουν επίσης Άρπυιες και ανέμους με τη γέννηση εξαιρετικά γρήγορων αλόγων. Εδώ, η ίδια δύναμη που προκαλεί αρπαγές και φόβο εμφανίζεται ως πηγή θαυμαστής ταχύτητας.
Ανάμεσα στην αρπαγή και τον Κάτω Κόσμο Οι Άρπυιες εμφανίζονται επίσης να αρπάζουν τις ορφανές κόρες του Πανδάρεω και να τις παραδίδουν στις Ερινύες. Στον Βιργίλιο συγκαταλέγονται στα τερατώδη όντα που βρίσκονται στην είσοδο του Κάτω Κόσμου. Οι ιστορίες τους, επομένως, δεν περιορίζονται στο μαρτύριο του Φινέα: τις συνδέουν με την απώλεια, τη θεϊκή τιμωρία και τον κόσμο των νεκρών.
Ποια ιστορία γνωρίζατε; Γνωρίζατε τη σχέση των Αρπυιών με τα άλογα του Αχιλλέα; Αν βρήκατε το κείμενο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στον ιστότοπο για περισσότερες ιστορίες μυθολογίας.