Τον Ιούνιο του 1940, οι γερμανικές δυνάμεις έφτασαν στα σύνορα της Ισπανίας, έχοντας κατακτήσει τη Γαλλία. Απέναντί τους βρισκόταν μια χώρα εξαντλημένη από τον εμφύλιο πόλεμο, με αδύναμη οικονομία και στρατό που στερούνταν σύγχρονο εξοπλισμό. Ο Francisco Franco χρωστούσε μεγάλο μέρος της νίκης του στη γερμανική βοήθεια. Ωστόσο, παρά τη στρατηγική σημασία του Γιβραλτάρ, ο Hitler δεν διέταξε ποτέ εισβολή στην Ισπανία. Η εξήγηση βρίσκεται σε έναν συνδυασμό διπλωματίας, στρατιωτικών προτεραιοτήτων, πείνας και βρετανικής επιρροής.
Όταν η Ισπανία ζητούσε να πολεμήσει
Το καλοκαίρι του 1940, ο Franco δεν προσπαθούσε απλώς να κρατήσει τη χώρα του έξω από τον πόλεμο. Ζητούσε ανταλλάγματα για να συμμετάσχει: το Γιβραλτάρ, το γαλλικό Μαρόκο, την περιοχή του Οράν στην Αλγερία και περισσότερα εδάφη στον Κόλπο της Γουινέας. Παράλληλα, απαιτούσε τρόφιμα, καύσιμα και όπλα. Ο Hitler, πιστεύοντας τότε ότι η Βρετανία σύντομα θα δεχόταν ειρήνη, δεν ήθελε να πληρώσει τόσο ακριβά έναν σύμμαχο που εμφανιζόταν όταν θεωρούσε τη νίκη ήδη εξασφαλισμένη.
Το Γιβραλτάρ άλλαξε τους υπολογισμούς
Όταν η Βρετανία συνέχισε τον πόλεμο και η σχεδιαζόμενη γερμανική εισβολή στο νησί αναβλήθηκε, η Μεσόγειος απέκτησε μεγαλύτερη σημασία. Η κατάληψη του Γιβραλτάρ θα επέτρεπε στη Γερμανία να πλήξει τη βρετανική ναυτική παρουσία. Χρειαζόταν όμως τη συνεργασία της Ισπανίας. Στη συνάντηση της Αντάι, στις 23 Οκτωβρίου 1940, ο Franco επανέλαβε τις απαιτήσεις του. Οι συνομιλίες έγιναν τόσο κουραστικές για τον Hitler, ώστε αργότερα είπε στον Benito Mussolini ότι θα προτιμούσε να του βγάλουν τρία ή τέσσερα δόντια παρά να τις επαναλάβει.
Το τίμημα συγκρουόταν με τα γαλλικά συμφέροντα
Οι ισπανικές απαιτήσεις στην Αφρική δημιουργούσαν ένα σοβαρό πρόβλημα. Το καθεστώς του Βισύ εξακολουθούσε να ελέγχει γαλλικές αποικίες και σημαντικό στόλο. Αν ο Hitler παραχωρούσε γαλλικά εδάφη στον Franco, κινδύνευε να στρέψει τις αποικιακές δυνάμεις προς τον Charles de Gaulle και τη Βρετανία. Η συνεργασία της ηττημένης Γαλλίας άξιζε περισσότερο από την ισπανική συμμετοχή. Έτσι, οι υποσχέσεις για αφρικανικά εδάφη παρέμειναν αόριστες.
Ένα σχέδιο που απαιτούσε συγκατάθεση
Τον Νοέμβριο του 1940, ο Hitler ενέκρινε το σχέδιο «Φέλιξ» για την κατάληψη του Γιβραλτάρ. Η επιχείρηση προϋπέθετε διέλευση από μια φιλική Ισπανία, με χρήση των δρόμων και των σιδηροδρόμων της. Όταν ζητήθηκε από τον Franco να επιτρέψει την είσοδο γερμανικών στρατευμάτων τον Ιανουάριο, εκείνος αρνήθηκε το χρονοδιάγραμμα. Επικαλέστηκε την έλλειψη τροφίμων, τη στρατιωτική αδυναμία και τον κίνδυνο βρετανικής κατάληψης των Κανάριων Νήσων. Το σχέδιο σταμάτησε στις 11 Δεκεμβρίου.
Η Σοβιετική Ένωση απορρόφησε τις δυνάμεις
Μία εβδομάδα αργότερα, ο Hitler υπέγραψε την οδηγία για την επιχείρηση «Μπαρμπαρόσα». Στρατεύματα, καύσιμα, φορτηγά και επιτελική εργασία κατευθύνονταν πλέον προς την Ανατολή. Η εξαναγκαστική υποταγή της Ισπανίας θα άνοιγε ένα ακόμη μέτωπο, ενώ η Γερμανία προετοίμαζε μια τεράστια εισβολή. Η ισπανική υπόθεση παραμερίστηκε μέχρι τη νίκη στην Ανατολή — μια νίκη που δεν ήρθε ποτέ.
Μια ουδετερότητα χρήσιμη στη Γερμανία
Η Ισπανία ήδη πρόσφερε πολλά χωρίς να χρειάζεται γερμανική κατοχή. Προμήθευε βολφράμιο, απαραίτητο για διατρητικά βλήματα και εργαλειομηχανές, καθώς και σιδηρομετάλλευμα, υδράργυρο και άλλες πρώτες ύλες. Γερμανικά υποβρύχια ανεφοδιάζονταν κρυφά σε ισπανικά λιμάνια, ενώ δίκτυα πληροφοριών παρακολουθούσαν τις συμμαχικές κινήσεις. Περίπου 45.000 Ισπανοί υπηρέτησαν στη Γαλάζια Μεραρχία μεταξύ 1941 και 1943. Μια φιλική, μη εμπόλεμη Ισπανία ήταν χρήσιμη χωρίς το κόστος κατοχής.
Η πείνα και οι σιδηρόδρομοι
Η Ισπανία εξαρτιόταν από εισαγόμενο σιτάρι και πετρέλαιο που έφταναν διά θαλάσσης, υπό βρετανικό έλεγχο. Η είσοδος στον πόλεμο μπορούσε να διακόψει αυτές τις προμήθειες, τις οποίες η Γερμανία δυσκολευόταν να αντικαταστήσει. Επιπλέον, το ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο είχε μεγαλύτερο εύρος γραμμής από το γαλλικό: τα φορτία έπρεπε να μεταφορτώνονται στα σύνορα. Με κατεστραμμένες υποδομές και ελλείψεις σε τρένα, ο ανεφοδιασμός μέχρι το Γιβραλτάρ θα ήταν ιδιαίτερα δύσκολος.
Τα βρετανικά χρήματα και τα όρια της κατάκτησης
Η Βρετανία χρηματοδότησε επίσης ανώτερους Ισπανούς στρατηγούς ώστε να ενισχύουν τις πιέσεις υπέρ της αποχής. Η πραγματική επίδραση των πληρωμών δεν μπορεί να μετρηθεί: πολλοί ήδη φοβούνταν έναν νέο πόλεμο. Τελικά, η στρατιωτική κατάκτηση δεν έλυνε το πρόβλημα της επιβίωσης της Ισπανίας. Ο Hitler θα αποκτούσε μια πεινασμένη χώρα που χρειαζόταν εφόδια, αντί για έναν χρήσιμο συνεργάτη.
Γνωρίζατε αυτή την πλευρά της ιστορίας; Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στον ιστότοπο για περισσότερα σχετικά ιστορικά θέματα.