Για τέσσερα χρόνια μετά τη Χιροσίμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η μοναδική χώρα με ατομικά όπλα. Οι στρατιωτικοί τους είχαν ήδη καταρτίσει καταλόγους σοβιετικών στόχων, ενώ η σύγκρουση για το Βερολίνο ανέβαζε επικίνδυνα την ένταση. Γιατί, λοιπόν, δεν επιτέθηκαν; Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στην ηθική αυτοσυγκράτηση ή στον φόβο των πυρηνικών αντιποίνων. Η δυνατότητα καταστροφής πόλεων δεν σήμαινε και δυνατότητα νίκης σε έναν πόλεμο.
Σχέδια επίθεσης πριν τελειώσει η ειρήνη
Ήδη τον Σεπτέμβριο του 1945, Αμερικανοί στρατιωτικοί σχεδίαζαν ατομικά πλήγματα στη Μόσχα, στο Μπακού και σε βιομηχανικά κέντρα της Σοβιετικής Ένωσης. Τα επόμενα χρόνια, τα σχέδια έγιναν πιο συγκεκριμένα. Το 1948, ένα προέβλεπε περίπου 50 βόμβες εναντίον 20 πόλεων, ενώ ένα μεταγενέστερο ανέβαζε τον αριθμό στις 133 βόμβες και στις 70 πόλεις. Αυτά ήταν στρατιωτικά σχέδια για ενδεχόμενο πόλεμο, όχι προεδρικές εντολές επίθεσης.
Μια κοινωνία που ήθελε τους στρατιώτες πίσω
Οι Αμερικανοί είχαν μόλις βγει από έναν εξαντλητικό παγκόσμιο πόλεμο. Τον Ιανουάριο του 1946, χιλιάδες στρατιώτες διαδήλωσαν στη Μανίλα ζητώντας να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Παρόμοιες κινητοποιήσεις ακολούθησαν και αλλού, ενώ οικογένειες πίεζαν το Κογκρέσο. Από περίπου 12 εκατομμύρια στρατιωτικούς στο τέλος του πολέμου, οι ένοπλες δυνάμεις περιορίστηκαν σε περίπου 1,6 εκατομμύριο δύο χρόνια αργότερα. Οι αμυντικές δαπάνες μειώθηκαν επίσης δραστικά. Ένας νέος μεγάλος πόλεμος απαιτούσε ανθρώπους και χρήματα που η κοινωνία δεν ήθελε να διαθέσει ξανά.
Ο πρόεδρος κρατούσε την τελική απόφαση
Ο Harry Truman επέμενε ότι η χρήση ατομικών όπλων δεν μπορούσε να αφεθεί στους στρατηγούς. Μετά το Ναγκασάκι απαίτησε προσωπική έγκριση για οποιονδήποτε νέο βομβαρδισμό. Το 1946, το ατομικό πρόγραμμα πέρασε σε πολιτικό φορέα, την Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας. Όταν, μέσα στην κρίση του Βερολίνου το 1948, στρατιωτικοί ζήτησαν την κατοχή των βομβών, εκείνος αρνήθηκε. Αντιλαμβανόταν το όπλο κυρίως ως μέσο εξόντωσης αμάχων και όχι ως συνηθισμένο εργαλείο μάχης. Οι στρατιωτικοί μπορούσαν να σχεδιάζουν, αλλά δεν μπορούσαν να αποφασίσουν μόνοι τους.
Η Δυτική Ευρώπη κινδύνευε να χαθεί
Το μεγαλύτερο στρατηγικό πρόβλημα βρισκόταν στο έδαφος. Οι δυτικές δυνάμεις στην Ευρώπη ήταν περιορισμένες, ενώ ο Κόκκινος Στρατός διατηρούσε ισχυρή παρουσία στα ανατολικά. Τα αμερικανικά σχέδια προέβλεπαν ότι ένας πόλεμος μπορούσε να οδηγήσει σε κατάληψη μεγάλου μέρους της Δυτικής Ευρώπης. Μελέτη του 1949 εκτιμούσε ότι η σχεδιαζόμενη ατομική επίθεση θα σκότωνε περίπου 2,7 εκατομμύρια ανθρώπους και θα περιόριζε σημαντικά τη σοβιετική βιομηχανία, χωρίς να σταματήσει απαραίτητα τη σοβιετική προέλαση ή να επιβάλει παράδοση.
Το οπλοστάσιο ήταν μικρότερο από τον φόβο που προκαλούσε
Η εικόνα της πανίσχυρης πυρηνικής Αμερικής έκρυβε σοβαρές αδυναμίες. Στα τέλη του 1947, το αμερικανικό απόθεμα αριθμούσε περίπου 13 ατομικές βόμβες. Η συναρμολόγησή τους απαιτούσε εξειδικευμένα συνεργεία και ημέρες εργασίας, ενώ μόνο μία αεροπορική μονάδα ήταν εκπαιδευμένη να τις μεταφέρει. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό: τα βομβαρδιστικά που στάλθηκαν στη Βρετανία κατά την κρίση του Βερολίνου δεν ήταν διαμορφωμένα για ατομικές αποστολές. Η παρουσία τους λειτουργούσε ως απειλή, αλλά η εντύπωση πυρηνικής ετοιμότητας ήταν παραπλανητική.
Όταν αυξήθηκαν οι βόμβες, τελείωσε το μονοπώλιο
Μέχρι τα τέλη του 1949, το αμερικανικό απόθεμα είχε φτάσει περίπου τις 170 βόμβες. Όμως στις 29 Αυγούστου εκείνης της χρονιάς, η Σοβιετική Ένωση πραγματοποίησε την πρώτη ατομική δοκιμή της, νωρίτερα από τις αμερικανικές προβλέψεις. Πλέον, κάθε επίθεση περιλάμβανε τον κίνδυνο πυρηνικής ανταπόδοσης. Οι προτάσεις για προληπτικό πόλεμο δεν εξαφανίστηκαν, αλλά ο Truman τις απέρριψε δημόσια. Η αύξηση της αμερικανικής ισχύος δεν δημιούργησε ασφαλή δρόμο προς τη νίκη.
Η Κορέα δοκίμασε τα όρια
Ο πόλεμος της Κορέας έφερε ξανά την πυρηνική επιλογή στο τραπέζι. Ο Douglas MacArthur ζήτησε στόχους για εκστρατεία με 26 ατομικές βόμβες, ενώ το 1951 ο Truman ενέκρινε τη μεταφορά εννέα βομβών στο Γκουάμ υπό στρατιωτική κατοχή. Δεν χρησιμοποιήθηκαν. Παράλληλα, απομάκρυνε τον MacArthur, ο οποίος πίεζε δημόσια για διεύρυνση του πολέμου στην Κίνα. Η ανησυχία παρέμενε ίδια: μια περιφερειακή σύγκρουση μπορούσε να εξελιχθεί σε καταστροφικό πόλεμο με τη Σοβιετική Ένωση.
Η καταστροφή δεν ισοδυναμούσε με νίκη
Η συνείδηση του Truman είχε σημασία, αλλά δεν εξηγεί τα πάντα. Το μικρό οπλοστάσιο, η αποστράτευση, οι περιορισμένοι πόροι και η ευάλωτη Ευρώπη λειτουργούσαν μαζί. Αργότερα προστέθηκε ο κίνδυνος πυρηνικών αντιποίνων. Οι ΗΠΑ μπορούσαν να προκαλέσουν τρομακτικές απώλειες, χωρίς να εξασφαλίσουν ότι θα πετύχαιναν τους στρατηγικούς τους στόχους. Αυτή είναι η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην κατοχή ενός πανίσχυρου όπλου και στην ύπαρξη μιας πραγματικά νικηφόρας στρατηγικής.
Γνωρίζατε αυτή την πλευρά της ιστορίας;
Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, μπορείτε να το μοιραστείτε και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά θέματα.