Όταν ακούμε τη λέξη Κύκλωπας, συνήθως σκεφτόμαστε τον Πολύφημο και την περιπέτεια του Οδυσσέα. Όμως η ελληνική μυθολογία περιλαμβάνει και άλλους Κύκλωπες, με πολύ διαφορετικό ρόλο. Κάποιοι ήταν αθάνατοι τεχνίτες που κατασκεύαζαν τα όπλα των θεών, άλλοι άγριοι βοσκοί και άλλοι περίφημοι χτίστες. Οι παραδόσεις τους δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους, αλλά δημιουργούν μια εντυπωσιακή εικόνα πλασμάτων που συνδύαζαν την τεράστια δύναμη με την εξαιρετική τέχνη.
Οι τρεις αρχαιότεροι Κύκλωπες Ο Βρόντης, ο Στερόπης και ο Άργης ήταν, σύμφωνα με τον Ησίοδο, παιδιά της Γαίας και του Ουρανού. Είχαν ένα μόνο στρογγυλό μάτι στο μέτωπο, από το οποίο προερχόταν και το όνομά τους. Παρά την τρομακτική τους εμφάνιση, ξεχώριζαν όχι μόνο για τη δύναμή τους, αλλά και για τη δεξιοτεχνία τους. Τα ονόματά τους συνδέονται με τη βροντή, την αστραπή και τη λάμψη, στοιχεία που ταιριάζουν στον σημαντικότερο προορισμό τους: την κατασκευή του κεραυνού του Δία.
Από τη φυλακή στη συμμαχία με τον Δία Ο Ουρανός φοβόταν και μισούσε τα τρομερά παιδιά του, γι’ αυτό τα κρατούσε κρυμμένα στα βάθη της Γης. Στην αφήγηση του Απολλοδώρου, οι Κύκλωπες ελευθερώθηκαν μετά την ανατροπή του, αλλά ο Κρόνος τούς φυλάκισε ξανά στον Τάρταρο. Η οριστική αλλαγή ήρθε κατά την Τιτανομαχία. Ακολουθώντας τη συμβουλή της Γαίας, ο Δίας τούς απελευθέρωσε και απέκτησε ισχυρούς συμμάχους. Εκείνοι ανταπέδωσαν την ελευθερία τους με δώρα που βοήθησαν τους θεούς να επικρατήσουν.
Τα όπλα που άλλαξαν την ισορροπία Οι Κύκλωπες έδωσαν στον Δία τη βροντή, την αστραπή και τον κεραυνό, στον Ποσειδώνα την τρίαινα και στον Πλούτωνα την περικεφαλαία της αφάνειας. Έτσι, η τέχνη τους έγινε καθοριστική για την εξουσία των θεών. Μια ακόμη παράδοση τους απέδιδε την κατασκευή του βωμού όπου οι θεοί έκαναν θυσίες και επισφράγισαν τη συμμαχία τους πριν πολεμήσουν τους Τιτάνες. Ο βωμός αυτός συνδεόταν με τον ομώνυμο αστερισμό.
Στα καμίνια του Ηφαίστου Σε μεταγενέστερες αφηγήσεις, οι Κύκλωπες εμφανίζονται ως βοηθοί του Ηφαίστου. Τα εργαστήριά τους τοποθετούνται στην Αίτνα και στα γειτονικά ηφαιστειακά νησιά, όπου οι ήχοι από τα σφυριά και οι φλόγες των καμινιών δημιουργούν μια επιβλητική εικόνα. Δεν κατασκευάζουν μόνο κεραυνούς, αλλά και θεϊκές πανοπλίες, άρματα και πολύτιμα αντικείμενα. Στην Αινειάδα, αφήνουν προσωρινά άλλες εργασίες για να φτιάξουν τα όπλα του Αινεία, μοιράζοντας μεταξύ τους τη δουλειά γύρω από το καμίνι.
Η Άρτεμη που δεν φοβήθηκε τους γίγαντες Μια ιδιαίτερα ζωντανή ιστορία παρουσιάζει τη μικρή Άρτεμη να επισκέπτεται τους Κύκλωπες. Ενώ οι νύμφες τρομάζουν από την εμφάνισή τους και τον εκκωφαντικό θόρυβο του εργαστηρίου, εκείνη παραμένει θαρραλέα. Σύμφωνα με τον Καλλίμαχο, όταν ήταν μόλις τριών ετών, τράβηξε τις τρίχες από το στήθος του Βρόντη, αφήνοντάς του ένα γυμνό σημείο. Αργότερα τους ζήτησε τόξο, βέλη και φαρέτρα, υποσχόμενη να τους προσφέρει κυνήγι ως αντάλλαγμα. Εκείνοι πραγματοποίησαν την επιθυμία της.
Η εκδίκηση του Απόλλωνα Η σχέση των Κυκλώπων με τους θεούς είχε και σκοτεινή πλευρά. Όταν ο Δίας σκότωσε τον Ασκληπιό με κεραυνό, ο Απόλλωνας εκδικήθηκε τον θάνατο του γιου του σκοτώνοντας τους κατασκευαστές του όπλου. Ωστόσο, οι πηγές δίνουν διαφορετικές εκδοχές: άλλες μιλούν για τους ίδιους τους Κύκλωπες και άλλες για τους γιους τους, διατηρώντας την αθανασία των αρχαιότερων. Για την πράξη του, ο Απόλλωνας τιμωρήθηκε να υπηρετήσει έναν θνητό.
Οι βοσκοί και οι χτίστες Οι Κύκλωπες της Οδύσσειας αποτελούν διαφορετική παράδοση. Ζουν σε σπηλιές, εκτρέφουν ζώα και δεν έχουν κοινές συνελεύσεις ή νόμους. Ο Πολύφημος είναι ο χαρακτηριστικότερος εκπρόσωπός τους. Ξεχωριστές διηγήσεις μιλούν επίσης για Κύκλωπες χτίστες, στους οποίους αποδίδονταν τα τεράστια τείχη της Τίρυνθας και των Μυκηνών. Ο Παυσανίας περιγράφει τις πέτρες της Τίρυνθας ως τόσο μεγάλες, ώστε ούτε δύο μουλάρια δεν μπορούσαν να μετακινήσουν τη μικρότερη. Αυτές οι κατασκευές έμειναν γνωστές ως κυκλώπεια τείχη.
Γίγαντες και στο πεδίο της μάχης Στα Διονυσιακά του Νόννου, επτά Κύκλωπες συμμετέχουν στην εκστρατεία του Διονύσου εναντίον των Ινδών. Πολεμούν με βράχους, δέντρα και αναμμένες δάδες, μεταφέροντας τη δύναμη του εργαστηρίου τους στη μάχη. Ο Βρόντης μιμείται τον ήχο της βροντής και ο Στερόπης τη λάμψη της αστραπής. Οι αφηγήσεις αυτές δείχνουν πόσο διαφορετικούς ρόλους μπορούσαν να αποκτήσουν οι Κύκλωπες: τρομακτικοί αντίπαλοι, θεϊκοί σύμμαχοι και απαράμιλλοι δημιουργοί.
Ποια ιστορία γνωρίζατε; Γνωρίζατε αυτές τις διαφορετικές όψεις των Κυκλώπων; Αν σας φάνηκαν ενδιαφέρουσες, μπορείτε να μοιραστείτε το κείμενο και να περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά άρθρα.