Θα μπορούσε η γερμανική ουδετερότητα το 1914 να αποτρέψει έναν παγκόσμιο πόλεμο; Σε αυτό το υποθετικό σενάριο, η σύγκρουση ξεκινά και πάλι στα Βαλκάνια, αλλά δεν παρασύρει αμέσως ολόκληρη την Ευρώπη. Η Αυστροουγγαρία αντιμετωπίζει τη Σερβία και τη Ρωσία χωρίς τη γερμανική στρατιωτική υποστήριξη. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι είτε η διάλυση της αυτοκρατορίας των Αψβούργων είτε μια περιορισμένη νίκη της. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, η ειρήνη πιθανότατα θα ήταν προσωρινή.
Η απόφαση που αλλάζει την πορεία
Για να λειτουργήσει αυτή η εκδοχή, η Γερμανία πρέπει να αρνηθεί τη λεγόμενη «λευκή επιταγή» προς την Αυστροουγγαρία, δηλαδή την άνευ όρων υποστήριξή της. Μια σαφέστερη βρετανική προειδοποίηση για επέμβαση θα μπορούσε να την αποθαρρύνει. Το δίλημμα παραμένει δύσκολο: το Βερολίνο φοβάται τόσο την απομόνωσή του όσο και τη διαρκώς ισχυρότερη Ρωσία. Επομένως, η ουδετερότητα απαιτεί μια ουσιαστική αλλαγή στους γερμανικούς υπολογισμούς, όχι απλώς μια διαφορετική διπλωματική διατύπωση.
Ένας πόλεμος με λιγότερους συμμετέχοντες
Η Αυστροουγγαρία, επιδιώκοντας να διατηρήσει το κύρος της μετά τη δολοφονία του διαδόχου της, εξακολουθεί να επιτίθεται στη Σερβία. Η Ρωσία επεμβαίνει υπέρ των Σέρβων, αλλά περιορίζει την κινητοποίησή της απέναντι στους Αψβούργους. Χωρίς γερμανική επίθεση, η Γαλλία δυσκολεύεται να δικαιολογήσει την είσοδό της στον πόλεμο. Η Βρετανία μένει επίσης εκτός, ενώ η Ιταλία περιμένει ευκαιρίες εδαφικής επέκτασης. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν ακολουθεί την ιστορική διαδρομή εμπλοκής της μέσω των γερμανικών πολεμικών πλοίων.
Η Ρωσία αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων
Χωρίς γερμανικό μέτωπο, η Ρωσία μπορεί να συγκεντρώσει περισσότερες δυνάμεις στη Γαλικία. Παράλληλα, η Αυστροουγγαρία εξακολουθεί να δυσκολεύεται απέναντι στη σερβική αντίσταση. Η απουσία της Γερμανίας αλλάζει κυρίως την κατανομή των δυνάμεων: οι Ρώσοι δεν υφίστανται την ιστορική ήττα στο Τάνενμπεργκ, ενώ δεν υπάρχει γερμανική επέμβαση για να ανατρέψει την κατάσταση στη Γαλικία. Αυτό δεν εξαφανίζει τις ρωσικές αδυναμίες, αλλά κάνει τη θέση των Αψβούργων σαφώς δυσκολότερη.
Ουδετερότητα δεν σημαίνει αδιαφορία
Η Γερμανία αρχικά προσπαθεί να μεσολαβήσει για ειρήνη. Όταν αυτό αποτυγχάνει, στρέφεται στην ενίσχυση του συμμάχου της με όπλα, τρόφιμα, πυρομαχικά και στρατιωτικούς συμβούλους. Χωρίς να πολεμά και χωρίς βρετανικό ναυτικό αποκλεισμό, διαθέτει περισσότερα περιθώρια βοήθειας. Αντίστοιχα, η Γαλλία και η Βρετανία μπορούν να στηρίζουν υλικά τη Ρωσία και τη Σερβία. Έτσι, ο πόλεμος παραμένει περιορισμένος ως προς τους άμεσους συμμετέχοντες, αλλά συνδέεται όλο και περισσότερο με τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων.
Η πιθανότερη κατάληξη: κατάρρευση των Αψβούργων
Στην πρώτη εκδοχή, η Σερβία εξαντλείται και χάνει ξανά το Βελιγράδι, όμως η ρωσική πίεση συνεχίζεται. Μια επίθεση αντίστοιχη της επίθεσης Brusilov το 1916 θα μπορούσε να φέρει τον πόλεμο στα ουγγρικά εδάφη και να ενθαρρύνει εσωτερικές εξεγέρσεις. Η Ρουμανία εισέρχεται τότε στη σύγκρουση, διεκδικώντας την Τρανσυλβανία. Ο θάνατος του Franz Joseph I τον Νοέμβριο του 1916 επιβαρύνει την αστάθεια. Παρά τη γερμανική βοήθεια, η αυτοκρατορία ενδέχεται να παραδοθεί στις αρχές του 1917.
Ένας διαφορετικός χάρτης της Ευρώπης
Η υποθετική ειρήνη δίνει τη Γαλικία στη Ρωσία και την Τρανσυλβανία στη Ρουμανία, ενώ η Σερβία δημιουργεί ένα ευρύτερο γιουγκοσλαβικό κράτος. Η Ουγγαρία αποσπάται από την αυτοκρατορία. Η αποδυναμωμένη Αυστρία θα μπορούσε αργότερα να ενταχθεί στη Γερμανία, διατηρώντας κάποια αυτονομία. Σε αυτή την εξέλιξη, η Βρετανία ίσως πλησίαζε το Βερολίνο, θεωρώντας πλέον τη ρωσική ισχύ μεγαλύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή ισορροπία. Οι συμμαχίες θα άλλαζαν μαζί με τα σύνορα.
Η εναλλακτική: περιορισμένη αυστροουγγρική νίκη
Μια δεύτερη, λιγότερο πιθανή εκδοχή στηρίζεται στην αποτελεσματικότερη γερμανική βοήθεια και στην είσοδο της Βουλγαρίας υπέρ της Αυστροουγγαρίας. Η Σερβία καταβάλλεται και οι Αψβούργοι συγκεντρώνονται στο ρωσικό μέτωπο, όπου επικρατεί αδιέξοδο. Μια συμφωνία στις αρχές του 1916 θα μπορούσε να παραχωρήσει σερβικά εδάφη στη Βουλγαρία και να θέσει τη Σερβία και το Μαυροβούνιο υπό αυστροουγγρική εξάρτηση. Η αυτοκρατορία επιβιώνει, αλλά οι αντιθέσεις ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις παραμένουν.
Αναβολή αντί για οριστική αποτροπή
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η γερμανική ουδετερότητα δεν εγγυάται μόνιμη ειρήνη. Θα μπορούσε να περιορίσει τον πόλεμο του 1914, αφήνοντας όμως ανοιχτούς τους ανταγωνισμούς που τροφοδοτούν μια μελλοντική σύγκρουση. Ένας μεταγενέστερος πόλεμος θα έβρισκε πιθανώς ισχυρότερη τη Ρωσία και περισσότερο διαδεδομένα τα άρματα μάχης. Η έκβασή του παραμένει αβέβαιη: πρόκειται για πιθανές διαδρομές, όχι για γεγονότα που μπορούμε να προβλέψουμε με βεβαιότητα.
Σας φάνηκε ενδιαφέρουσα αυτή η πιθανή εξέλιξη; Αν θέλετε, μοιραστείτε το άρθρο και περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα για περισσότερα σχετικά θέματα.